Plasebo etkisi: Ya inancın seni öldürürse?

plasebo-etkisi-3

Kelimeler bir doktorun sahip olduğu en güçlü araçlardır. Fakat iki ucu keskin bir kılıç gibi iyileştirebildiği gibi zarar da verebilir.

– Bernard Lown

 

Beklentilerin ve inancın gücünün herhangi bir tedavi üzerindeki olumlu etkisini biliyoruz (Bkz. Plasebo Etkisi) Yüksek bir beklenti ve iyileşmeye dair güçlü bir inanç hastaya huzur verdiği gibi tedavi prosedürlerini daha rahat almasına ve iyileşmenin hızlanmasına ciddi anlamda katkıda bulunuyor. Peki, hastalık ve tedavinin yan etkileriyle ilgili olumsuz bir inanç hastayı etkileyebilir mi? Sağlık personelinin farkında olmadan verdiği olumsuz telkinler veya hastaya ne kadar yaşayacağıyla ilgili verilen istatistiksel bilgiler. Bunlar hastanın sağlığını etkileyebilir mi? Bütün bunları öğrenmek sağlığınızı iyileştirmenize yardımcı olabilir.

Plasebo etkisi etken maddenin verilmediği (sahte) bir tedavide hastanın inancı veya olumlu beklentisiyle tedaviden fayda görmesidir. Plasebo’nun şeytani ikiz kardeşi nosebo ise hastanın tedaviden olumsuz beklentisiyle olumsuz semptomların ortaya çıkmasıdır. Nosebo etkilerini gözlemlemek için yapılan denemelerde doktorların kullandığı olumlu ve olumsuz kelimelerin hastanın deneyimlediği semptomlarda etkili olduğu gözlemlendi. New York Times gazetesinin yazarlardından Paul Enck’in Plasebo Etkisine Dikkaisimli makalesinde bir grup Amerikalı doktorun doğum yapmak üzere olan kadınlara anestezi verirken söyledikleri anlatılıyor. Bir grup anne adayına “O bölgeyi uyuşturması için sana biraz lokal anestezi vereceğiz böylece prosedür sırasıdna rahat olacaksın” diyerek anestezi veriliyor. Diğer gruba ise prosedür farklı kelimelerle anlatılıyor “Büyük bir arı sokması hissedeceksin; bu prosedürün en kötü bölümüdür.” İkinci grupta algılanan ağrı çok daha yüksek çıkıyor.

Bir Nosebo Vaka Öyksüsü

Ünlü hipnoterapist Milton H. Erickson bir gün Phoenix’teki Şerif’ten gelen telefonla polis merkezine gidiyor. Nezaretheneye iniyor. Kendi kendine “Perşembe günü saat 11:00’da öleceğim” diye tekrarlayan bir adamı gözlemliyor. En zor vakalarda bile büyük başarı sağlayabilen Erickson adamın iletişime kapalı olduğu ve zihnini adeta o fikre kilitlediğinden bahsediyor. Perşembe günü geldiğinde polisler saat 11 civarında adamın öldüğünü bildiriyorlar. Erickson olabilecek en basit şekilde açıklıyor: “Zihnin gücü”.

Plasebo veya nosebo aynı sistem üzerinde farklı etkiye sahipler. İnancın enerjisini iyileşme ve sağlığa yönlendirdiğinizde Dr. Bernie Siegel‘ın terimiyle vücudunuza bir “Yaşa” mesajı gönderiyorsunuz. Tedavinin zarar verebileceği veya yan etkilere odaklanma da şekerli bir hapla bile (!) rahatsızlık hissedebileceğinizi gösteriyor.

Anlaşılan o ki inanç da kelimeler gibi iyileşme sistemlerimizi etkiliyor. Dr. Winfried ve arkadaşları konuyla ilgili şu çıkarımda bulunuyor: “Altta yatan mekanizma Pavlovcu koşullama ve sözel bilgi veya telkinle beklenti oluşturulmasıdır. Nosebo tepkileri doktorların veya hemşirelerin kasıtsız olumsuz telkinleriyle oluşabilir”* Bir zamanlar kelimenin gücü ve inançla hastalarını iyileştirmeye çabalayan büyücülerin yerine şimdi derin bilimsel bilgi ve eğitime sahip doktorlarımız var. Doğru kelimelerle sağlık personelleri hastalarının hayatına büyük fayda sağlayabilir. Nasıl mı?

Stres tepkisini azaltmak ve sağlığı artırmak için vücudumuzun iyileşme sistemi olan Relaxation Response (Gevşeme Tepkisi) ile adını dünyaya duyuran Harvard’lı akademisyen Dr. Herbert Benson plasebo ve nosebonun nasıl işlediğini üç adımla anlatıyor**.

3 Adımda Plasebo ve Nosebo Etkisi

Birincisi hastanın sahip olduğu inanç veya beklentidir. İkincisi doktorun sahip olduğu inanç ve beklentidir. Üçüncüsü hasta ve doktorun tedaviyle ilgili beraber hayata getirdiği inanç veya beklentidir.

Plasebo, nosebo veya inancın gücü. Adı ne olursa olsun inanç ve beklentinin yaşamımızda tartışılmaz bir etkisi var. Peki inancı güçlü bir beklentiyle harmanlayıp nasıl harekete geçirebiliriz? Bu da Olumlu Düşüncenin Gücü isimli bir sonraki makalede.

 

Nocebo Phenomena in Medicine, Their Relevance in Everyday Clinical Practice

** Herbert., B. The Nocebo Effect: History and Physiology